Spacerem przez historę

Spacerem przez historię: Wilhelmshaven – polski triumf u kresu III Rzeszy

W tym odcinku audycji „Spacerem przez historię” słuchacze przenoszą się do Europy Zachodniej, do niemieckiego portu wojennego Wilhelmshaven – głównej bazy Kriegsmarine i jednego z ostatnich symboli potęgi militarnej III Rzeszy. Przewodnikiem po wydarzeniach jest dr Adam Buława, historyk wojskowości z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Audycja przypomina szlak bojowy 1. Polskiej Dywizji Pancernej generała Stanisława Maczka – formacji, której żołnierze często walczyli nieprzerwanie od kampanii wrześniowej 1939 roku. Omówiono genezę dywizji, jej wcześniejsze zadania w Szkocji oraz spektakularne działania bojowe od lądowania w Normandii, przez walki w kotle Falaise, wyzwalanie Belgii i Holandii, aż po wejście na terytorium Niemiec.
Szczególną uwagę poświęcono tradycji kawaleryjskiej dywizji, której żołnierze – „Czarne Diabły” generała Maczka – kontynuowali etos polskiej jazdy, przenosząc go w realia wojny pancernej. Audycja ukazuje trudne i krwawe walki na ziemi niemieckiej, prowadzone w niesprzyjających warunkach terenowych i w obliczu fanatycznego oporu Wehrmachtu oraz oddziałów Hitlerjugend aż do ostatnich dni wojny.
Kulminacyjnym momentem programu jest zdobycie Wilhelmshaven i przyjęcie kapitulacji przez Polaków w maju 1945 roku. Przedstawiono skalę sukcesu – poddanie się tysięcy żołnierzy, przejęcie okrętów, sprzętu wojennego oraz objęcie przez Polaków własnego odcinka strefy okupacyjnej, na terenie której powstało później słynne „Maczkowo”.
Audycja podkreśla moralny wymiar zwycięstwa – powściągliwość i dyscyplinę polskich żołnierzy wobec pokonanego wroga – oraz przypomina o powojennych losach maczkowców, znanych m.in. z literackich i filmowych świadectw. Odcinek stanowi hołd dla jednego z najważniejszych triumfów polskiego oręża w II wojnie światowej.
Zadanie publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej.

Spacerem przez historię: II Korpus Polski na froncie włoskim – droga do Bolonii

W kolejnym odcinku audycji „Spacerem przez historię” słuchacze przenoszą się na południe Europy, na front włoski II wojny światowej, gdzie walczył II Korpus Polski. Przewodnikiem po tym epizodzie jest dr Adam Buława, historyk wojskowości z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Audycja przybliża sylwetkę żołnierzy II Korpusu – formacji wyjątkowej, złożonej w dużej mierze z ludzi, którzy przeszli tragiczną drogę „nieludzkiej ziemi”, ewakuację z ZSRR oraz długą wędrówkę przez Bliski Wschód na Półwysep Apeniński. Wielu z nich to żołnierze pozbawieni ojczyzny, świadomi, że ich rodzinne Kresy Wschodnie mogą już nigdy nie wrócić do Polski.
Rozmowa przypomina wcześniejsze szlaki bojowe Polaków – od Narwiku, przez Tobruk, po Monte Cassino – oraz ukazuje trudne realia walk we Włoszech, które przeciągały się aż do 1945 roku na skutek błędów alianckiego dowództwa i konieczności przełamywania kolejnych niemieckich linii obronnych. Szczególną uwagę poświęcono ofensywie w północnych Włoszech i udziałowi II Korpusu w walkach o Ankonę i Bolonię.
Kulminacyjnym momentem audycji jest zdobycie Bolonii w kwietniu 1945 roku, gdy jako pierwsi do miasta wkroczyli żołnierze 9. Batalionu Strzelców Karpackich, wyprzedzając oddziały alianckie. Ten sukces stał się symbolem skuteczności polskiego oręża i został uhonorowany przez mieszkańców miasta oraz dowództwo sprzymierzonych.
Audycja porusza także mniej znany wątek uzupełniania strat II Korpusu żołnierzami – byłymi jeńcami Wehrmachtu, wśród których znajdowali się Polacy wcieleni przymusowo do armii niemieckiej. Całość zamyka refleksja nad historyczną ciągłością polskich losów we Włoszech, nawiązującą do tradycji legionów generała Dąbrowskiego.
 
Zadanie publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej.

Spacerem przez historię: Forsowanie Odry i Nysy – polski udział w drodze na Berlin

Audycja „Spacerem przez historię” poświęcona jest jednej z najkrwawszych operacji z udziałem Ludowego Wojska Polskiego w końcowej fazie II wojny światowej – forsowaniu Odry i Nysy Łużyckiej wiosną 1945 roku. Przewodnikiem po tym wydarzeniu jest dr Adam Buława, historyk wojskowości z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
W rozmowie omówiono strategiczne znaczenie obu rzek jako ostatniej wielkiej linii obrony niemieckiej przed Berlinem oraz przyczyny przyspieszenia operacji berlińskiej przez Józefa Stalina, obawiającego się zdobycia stolicy III Rzeszy przez aliantów zachodnich. Przedstawiono także skład sił biorących udział w operacji, w tym zaangażowanie obu armii Ludowego Wojska Polskiego – I Armii generała Stanisława Popławskiego oraz II Armii generała Karola Świerczewskiego – działających w ramach sowieckich frontów.
Audycja zwraca szczególną uwagę na rolę polskich oddziałów, które zostały rozmieszczone na najbardziej zagrożonych kierunkach potencjalnych niemieckich kontruderzeń. Poruszony został również trudny temat ogromnych strat ponoszonych przez żołnierzy polskich, często wynikających z błędów dowódczych i wyrachowanej strategii sowieckiego dowództwa. Krytycznie oceniono zwłaszcza działania generała Karola Świerczewskiego podczas walk nad Nysą Łużycką.
Odcinek odnosi się także do propagandowego obrazu forsowania Odry i Nysy w okresie PRL, gdzie wydarzenia te przedstawiano jako symboliczne domknięcie tysiącletniej historii walk o zachodnią granicę Polski. Audycja ukazuje jednak ten epizod przede wszystkim jako dramatyczne doświadczenie tysięcy polskich żołnierzy, którzy zapłacili bardzo wysoką cenę za udział w drodze na Berlin.
 
Zadanie publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej.

Spacerem przez historię: Polskie oręże pod Narwikiem – północny epizod II wojny światowej

Audycja „Spacerem przez historię” poświęcona jest udziałowi polskich sił zbrojnych w Bitwie o Narwik w 1940 roku – jednym z pierwszych zwycięstw aliantów nad III Rzeszą podczas II wojny światowej. Przewodnikiem po tym mało znanym, a niezwykle istotnym epizodzie jest dr Adam Buława, historyk wojskowości z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
W rozmowie wyjaśniono strategiczne znaczenie Norwegii dla Niemiec, w szczególności portu w Narwiku, który umożliwiał transport szwedzkiej rudy żelaza oraz stanowił niezamarzający punkt wypadowy dla Kriegsmarine. Przedstawiono również alianckie plany działań w Skandynawii, początkowo związane z zamiarem wsparcia Finlandii w wojnie z ZSRR.
Centralnym wątkiem audycji jest udział Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich, liczącej blisko pięć tysięcy żołnierzy, dowodzonej przez gen. Zygmunta Szyszko-Bohusza. Omówiono jej przygotowanie do walk w trudnym, górskim i arktycznym terenie oraz specyfikę wyposażenia – francuskiego z pochodzenia, lecz zakupionego za polskie środki.
Audycja przypomina także o znaczącym wkładzie Polskiej Marynarki Wojennej, zwłaszcza niszczycieli ORP „Grom” i ORP „Błyskawica”, które wspierały działania lądowe, walczyły z niemiecką artylerią i lotnictwem oraz utrudniały zaopatrzenie wojsk niemieckich.
Mimo lokalnego sukcesu i zdobycia Narwiku, operacja aliancka w Norwegii zakończyła się wycofaniem wojsk w obliczu niemieckiej ofensywy we Francji. Odcinek ukazuje jednak Bitwę o Narwik jako ważny symbol odwagi i skuteczności polskiego żołnierza oraz istotny element historii polskiego wysiłku zbrojnego na Zachodzie.
 
Zadań publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej.

Spacerem przez historię: Katastrofa smoleńska – między pamięcią, emocjami a badaniem historycznym

Odcinek audycji „Spacerem przez historię” poświęcony jest 15. rocznicy katastrofy smoleńskiej z 2010 roku. Gościem programu jest prof. Jan Żaryn, historyk z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, który podejmuje refleksję nad tym, czy i w jaki sposób to wciąż bardzo emocjonalne wydarzenie może być dziś analizowane z perspektywy historycznej.
W rozmowie poruszono kwestię warsztatu historyka wobec wydarzeń najnowszych oraz różnic między podejściem historycznym, politologicznym i publicystycznym. Profesor Żaryn przypomina kluczowe fakty związane z tragedią: cel wizyty w Smoleńsku, skład delegacji liczącej 96 osób – elity politycznej, wojskowej i państwowej – oraz okoliczności przygotowań do lotu.
Audycja zwraca uwagę na społeczny wymiar katastrofy i niezwykłą mobilizację oraz jedność Polaków w pierwszych dniach po tragedii, widoczną m.in. w masowym udziale w uroczystościach żałobnych i pogrzebie pary prezydenckiej. Ten moment wspólnotowego doświadczenia zostaje ukazany jako ważny element współczesnej polskiej tożsamości.
Profesor Żaryn odnosi się również do sporów wokół przyczyn katastrofy, podkreślając, że historycy nie dysponują dziś jednoznaczną, zamykającą dyskusję odpowiedzią. Krytycznie ocenia oficjalną wersję rosyjską i raport komisji Millera, wskazując jednocześnie na luki badawcze w ustaleniach zespołu kierowanego przez Antoniego Macierewicza. Szczególną uwagę poświęca analizom naukowym, które – jego zdaniem – wskazują na możliwość wewnętrznych wybuchów jako przyczyny zniszczenia samolotu.
Audycja stanowi próbę spokojnego, historycznego spojrzenia na jedno z najtragiczniejszych i najbardziej dzielących wydarzeń w najnowszych dziejach Polski.
 
Zadań publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej

Spacerem przez historię: Walki o Kołobrzeg – największa bitwa uliczna polskiego oręża

Audycja „Spacerem przez historię” poświęcona jest walkom o Kołobrzeg wiosną 1945 roku, jednej z najważniejszych i najbardziej krwawych bitew z udziałem Wojska Polskiego podczas II wojny światowej. Przewodnikiem po wydarzeniach jest dr Adam Buława, historyk wojskowości z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, który wyjaśnia genezę starć będących następstwem przełamania Wału Pomorskiego.
W rozmowie przedstawiono znaczenie strategiczne Kołobrzegu, ogłoszonego przez Adolfa Hitlera twierdzą, mającej kluczowe znaczenie dla obrony niemieckiej i ewakuacji drogą morską. Omówiono decyzję sowieckiego dowództwa, by miasto zdobywała I Armia Wojska Polskiego, co miało zarówno wymiar militarny, jak i symboliczny – związany z powrotem ziem piastowskich do Polski.
Audycja porusza temat niezwykle zaciętych walk ulicznych, ogromnych strat poniesionych przez stronę polską oraz kontrowersji związanych z dowodzeniem i propagandowym obrazem bitwy, m.in. w filmie „Jarzębina czerwona”. Słuchacze poznają także skład niemieckiego garnizonu, realia obrony twierdzy oraz znaczenie symbolicznego „zaślubienia Polski z morzem”, które nawiązywało do wydarzeń z 1920 roku.
Całość stanowi refleksję nad militarnym, historycznym i symbolicznym znaczeniem walk o Kołobrzeg – jednej z największych bitew Wojska Polskiego od 1939 roku.
 
Zadań publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej.
 

Bitwa o Anglię – polscy piloci w walce o niebo nad Wielką Brytanią ✈🇵🇱🇬🇧

Bitwa o Anglię (lato–jesień 1940 r.) była serią zaciętych walk powietrznych między Royal Air Force a Luftwaffe ✈. Po upadku Francji Wielka Brytania 🇬🇧 walczyła samotnie, odpierając naloty i przygotowania Niemców do planowanego desantu. W walkach uczestniczyli także polscy lotnicy 🇵🇱 – początkowo w brytyjskich dywizjonach, a od września w jednostkach takich jak słynny Dywizjon 303 i Dywizjon 302.Polacy latali na Spitfire’ach i Hurricane’ach, a ich umiejętności, wypracowane jeszcze w Dęblinie, czyniły ich skutecznymi przeciwnikami. Najskuteczniejszy był Stanisław Skalski z 18 potwierdzonymi zestrzeleniami 🎯. Choć to Brytyjczycy ponieśli główny ciężar walk, polskie dywizjony należały do najskuteczniejszych w RAF-ie. Bitwa zakończyła się jesienią 1940 r., a alianckie lotnictwo walczyło do końca II wojny światowej 🌍⚔.
 
Zdanie publiczne współfinasowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej. 

Wał Pomorski 1945 – krwawa bitwa i ostatnia szarża polskiej kawalerii ⚔🐎

Wał Pomorski 🏰, system niemieckich umocnień od Darłowa po Wałcz, był w 1945 r. celem I Armii Wojska Polskiego 🇵🇱 dowodzonej przez gen. Stanisława Popławskiego. Początkowo Polacy, źle wyposażeni i wyczerpani, atakowali w trudnych zimowych warunkach ❄, ponosząc ciężkie straty. Walki były brutalne, a oddziały Waffen-SS dopuściły się zbrodni wojennych, m.in. w Podgajach 🔥.Przełamanie nastąpiło dopiero przy wsparciu artylerii i lotnictwa, otwierając drogę na całe Pomorze. W historii zapisał się epizod z 1 marca 1945 r. – ostatnia szarża polskiej kawalerii 🐎, w której wzięło udział 180 ułanów. Szacowane straty to ok. 2000 poległych i 2800 rannych po stronie polskiej oraz nawet 8000 po stronie niemieckiej ⚔. Wał Pomorski pozostał symbolem ofiary i determinacji żołnierzy.
 
Zdanie publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej. 

Tysiąc lat Królestwa – koronacja Bolesława Chrobrego i narodziny Polski

W tym wyjątkowym odcinku cofamy się o tysiąc lat, do narodzin Królestwa Polskiego. Gościem audycji jest dr Bartłomiej Dźwigała z UKSW, który wyjaśnia, dlaczego koronacja Bolesława Chrobrego była czymś więcej niż politycznym wydarzeniem – była aktem sakralnym, symbolem suwerenności i początkiem trwającej po dziś dzień idei jednej, niepodzielnej Polski. Rozmawiamy także o koronacji Mieszka II, znaczeniu metropolii gnieźnieńskiej oraz długiej walce o niepodległość w cieniu cesarstwa niemieckiego.
👑 Koronacja Chrobrego (1025) – sakralny akt i symbol niezależności🕊️ Namaszczenie królewskie – łaska Boża i misja prowadzenia wiernych📖 Zjazd gnieźnieński (1000) – fundament niezależnej metropolii✝️ Król = nowy Dawid – symboliczne odwołanie do Starego Testamentu⚔️ Walka o suwerenność – miecz, korona i Kościół przeciw cesarstwu📜 Koronacja Mieszka II – ciągłość królewskiej idei🛡️ Konrad II i rozbicie dzielnicowe – próba osłabienia Polski🏰 Królestwo przetrwało – duch jedności powraca w historii⛪ Metropolia gnieźnieńska – filar polskiej niezależności🇵🇱 Idea jednej Polski – od Chrobrego po współczesność
 
Zadanie publiczne jest współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej. 

Zapomniani bohaterowie wsi – Bataliony Chłopskie w czasie wojny i po niej

Bataliony Chłopskie to jedna z mniej znanych formacji konspiracyjnych II wojny światowej. Choć liczyły ponad 100 tys. żołnierzy i miały realny wpływ na losy wielu regionów Polski, przez dekady pozostawały w cieniu innych organizacji. W rozmowie z dr. Adamem Buławą z UKSW odkrywamy ich genezę, działalność, relacje z Armią Krajową i dramatyczne losy powojenne. To historia złożona, pełna paradoksów, współpracy, walki i zdrad.
🌾 Bataliony Chłopskie – zapomniana siła polskiego podziemia🛡️ Obrona Zamojszczyzny i walka z UPA na Wołyniu🚂 Akcje sabotażowe: pociągi, więzienia, własowcy na Wiśle📜 Umowa scaleniowa z AK – częściowa i niepełna🏞️ Silna obecność na wsi, ale też działalność w miastach⚔️ Po wojnie – niektórzy w MO, inni w PSL, część w podziemiu📉 Komunistyczna propaganda: BCh jako „brat AL”, AK w cieniu🪖 Żołnierze wyklęci z BCh – m.in. Topór, Mściciel🔫 Rodzima broń – unikatowy pistolet maszynowy BCh📚 Historia złożona, warta przypomnienia – nie tylko dla historyków
 
Zadanie publiczne współfinansowane ze środków otrzymanych od Ministra Obrony Narodowej.